رله مشعل گازی، گازوئیلی و دوگانه سوز

رله مشعل یکی از اصلی‌ترین قطعات کنترلی و ایمنی در مشعل‌های گازی، گازوئیلی و دوگانه‌سوز است. این قطعه که با نام‌هایی مانند کنترلر مشعل، جعبه کنترل مشعل و کنترل باکس مشعل نیز شناخته می‌شود، مراحل راه‌اندازی مشعل را کنترل کرده و بر تشکیل و پایداری شعله نظارت می‌کند.

رله مشعل در زمان مناسب به تجهیزاتی مانند فن، ترانس جرقه و شیرهای سوخت فرمان می‌دهد و هم‌زمان سیگنال سنسور شعله و سایر تجهیزات ایمنی را بررسی می‌کند. اگر شعله در مدت تعیین‌شده تشکیل نشود یا در زمان کار از بین برود، رله جریان سوخت را قطع کرده و مشعل را متوقف می‌کند.

به همین دلیل، هنگام انتخاب رله مشعل تنها برند یا ظاهر قطعه اهمیت ندارد؛ نوع سوخت، نوع سنسور شعله، برنامه زمانی، تعداد مراحل مشعل و تجهیزات تحت کنترل نیز باید با مدل انتخابی سازگار باشند.

رله مشعل چیست و چگونه کار می‌کند؟

پس از دریافت فرمان روشن شدن مشعل، رله یک توالی مشخص و از پیش تعیین‌شده را اجرا می‌کند. جزئیات این توالی در مدل‌های مختلف متفاوت است، اما در یک مشعل فن‌دار معمولاً شامل مراحل زیر است:

1. بررسی شرایط اولیه: وضعیت ورودی‌های ایمنی و شرایط لازم برای شروع کار بررسی می‌شود.
2. پیش‌تهویه: فن روشن شده و محفظه احتراق با هوای تازه تهویه می‌شود.
3. جرقه‌زنی: ترانس جرقه در زمان تعیین‌شده فعال می‌شود.
4. ورود سوخت: رله به شیر برقی گاز یا گازوئیل فرمان باز شدن می‌دهد.
5. تشخیص شعله: سنسور شعله باید در زمان ایمنی مشخص، تشکیل شعله را تأیید کند.
6. ادامه کار: با دریافت سیگنال صحیح شعله، مشعل به کار خود ادامه می‌دهد.
7. قطع ایمن: در صورت عدم تشکیل یا از بین رفتن شعله، رله شیر سوخت را بسته و متناسب با طراحی خود وارد وضعیت خطا یا Lockout می‌شود.

زمان‌هایی مانند Pre-purge (پیش تهویه)، Safety Time (زمان ایمنی)، زمان جرقه و زمان فعال شدن مراحل بعدی مشعل در مدل‌های مختلف متفاوت‌اند و یکی از مهم‌ترین دلایل عدم امکان جایگزینی آزادانه رله‌ها با یکدیگر هستند.

انواع رله مشعل

رله‌های مشعل را می‌توان بر اساس نوع سوخت و ساختار مشعل به چند گروه اصلی تقسیم کرد.

رله مشعل گازی

رله مشعل گازی برای کنترل مشعل‌هایی طراحی می‌شود که از گاز طبیعی یا سوخت‌های گازی استفاده می‌کنند.

در مشعل‌های گازی کوچک و متوسط، الکترود یونیزاسیون یکی از متداول‌ترین روش‌های تشخیص شعله است. در مشعل‌های صنعتی و ظرفیت‌های بالاتر نیز ممکن است از سنسورهای UV یا سایر آشکارسازهای شعله استفاده شود.

رله گازی بسته به مدل می‌تواند علاوه بر جرقه و شیر گاز، فن، پرشرسوئیچ هوا، دمپر و چند شیر سوخت را نیز کنترل کند.

رله مشعل گازوئیلی

رله مشعل گازوئیلی برای مشعل‌های سوخت مایع طراحی شده است و معمولاً شعله را از طریق فتوسل یا سنسور نوری تشخیص می‌دهد.

این رله‌ها مراحل راه‌اندازی موتور، جرقه، پمپ و شیر برقی گازوئیل را کنترل کرده و در صورت عدم مشاهده شعله در زمان ایمنی تعیین‌شده، سوخت را قطع می‌کنند.

رله مشعل دوگانه‌سوز و صنعتی

در مشعل‌های دوگانه‌سوز، چندمرحله‌ای و مدولار، سیستم کنترل معمولاً پیچیده‌تر است.

این کنترلرها ممکن است علاوه بر مدیریت چند شیر سوخت، وظیفه کنترل سرووموتور دمپر هوا، مراحل مختلف بار و موقعیت دمپر در زمان پیش‌تهویه را نیز بر عهده داشته باشند.

در این گروه، نوع سنسور شعله و برنامه زمانی رله اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و در بسیاری از سیستم‌ها از سنسور UV استفاده می‌شود.

سنسور شعله در رله مشعل

رله باید با سیستم تشخیص شعله مشعل سازگار باشد. متداول‌ترین روش‌های تشخیص شعله عبارت‌اند از:

• الکترود یونیزاسیون
• فتوسل
• سنسور UV
• سنسورهای تشخیص فلیکر یا تابش شعله

برای مثال، استفاده از یک رله طراحی‌شده برای فتوسل به جای رله‌ای که با یونیزاسیون کار می‌کند، بدون بررسی مدار و مشخصات سازنده امکان‌پذیر نیست.

هنگام انتخاب رله جایگزین، بهتر است علاوه بر مدل رله قبلی، مدل و نوع سنسور شعله نیز مشخص باشد.

مشخصات مهم در انتخاب رله مشعل

هنگام خرید یا جایگزینی رله مشعل بهتر است موارد زیر بررسی شوند:

• نوع سوخت
• نوع سنسور شعله
• یک‌مرحله‌ای، دو‌مرحله‌ای یا مدولار بودن مشعل
• زمان پیش‌تهویه
• زمان ایمنی
• ترتیب جرقه و باز شدن شیرهای سوخت
• تعداد شیرهای تحت کنترل
• نحوه کنترل فن
• کنترل دمپر یا سرووموتور
• وجود پرشرسوئیچ هوا
• ولتاژ تغذیه
• نوع پایه رله
• نقشه و آرایش ترمینال‌ها
• قابلیت آلارم و ریست

دو رله حتی اگر دارای پایه و ابعاد مشابه باشند، ممکن است از نظر برنامه زمانی یا ترتیب عملکرد خروجی‌ها متفاوت باشند.

برندهای رله مشعل

در بازار ایران، رله‌های مشعل تولید داخل و مدل‌های اروپایی مختلفی مورد استفاده قرار می‌گیرند. شکوه الکترونیک، زیمنس Siemens و خانواده هانیول/ساترونیک/رزیدو Honeywell/Satronic/Resideo از شناخته‌شده‌ترین نام‌ها در این حوزه هستند و محصولات برهما Brahma و برخی برندهای دیگر نیز در تعدادی از مشعل‌ها استفاده می‌شوند.

رله مشعل شکوه الکترونیک

شکوه الکترونیک از تولیدکنندگان ایرانی تجهیزات کنترل مشعل است و رله‌های متنوعی برای مشعل‌های گازی، گازوئیلی، اتمسفریک و دوگانه‌سوز تولید می‌کند. یکی از مزیت‌های سبد شکوه، وجود مدل‌های مختلف برای کاربردهای رایج مشعل‌های ساخت داخل است.

مدل G790 یکی از رله‌های رایج گازی شکوه است و در نسخه‌های مختلف عرضه می‌شود. بنابراین هنگام سفارش، عباراتی مانند تک‌شیر، دوشیر، آلارم‌دار یا نسخه‌های مخصوص کاربردهای دیگر نیز باید مورد توجه قرار گیرند. برای مشعل‌های گازوئیلی، TF701 از مدل‌های شناخته‌شده شکوه است و با فتوسل کار می‌کند. در مشعل‌های دوگانه‌سوز نیز خانواده G811 در نسخه‌های مختلف عرضه شده و نوع سنسور مورد استفاده باید هنگام انتخاب مشخص شود.

رله مشعل زیمنس Siemens

زیمنس Siemens یکی از شناخته‌شده‌ترین تولیدکنندگان تجهیزات کنترل احتراق است و رله‌های این شرکت در تعداد زیادی از مشعل‌های صنعتی و موتورخانه‌ای موجود در ایران استفاده شده‌اند. خانواده‌های مختلف زیمنس برای کاربردهای متفاوت طراحی شده‌اند.

رله زیمنس سری LFL1

سری LFL1 برای کنترل مشعل‌های فن‌دار با ظرفیت بالاتر طراحی شده و در مشعل‌های چندمرحله‌ای و مدولار کاربرد گسترده‌ای دارد. این خانواده امکان کنترل دمپر هوا و مراحل بار را فراهم می‌کند و می‌تواند با سنسور UV سری QRA یا سیستم یونیزاسیون کار کند. مدل‌هایی مانند LFL1.322، LFL1.333، LFL1.335، LFL1.622 و LFL1.635 از نظر زمان‌های برنامه با یکدیگر متفاوت‌اند؛ در نتیجه مشابه بودن ظاهر و پایه آنها به معنی قابلیت جایگزینی مستقیم نیست.

رله زیمنس سری LOA

خانواده LOA از رله‌های شناخته‌شده برای مشعل‌های گازوئیلی است. مدل‌هایی مانند LOA24.171B27 و LOA24.173A27 و LOA26.171B27 در بازار تجهیزات مشعل شناخته شده‌اند. این رله‌ها با سنسورهای شعله مخصوص مشعل‌های سوخت مایع مانند QRB و در برخی کاربردها QRC کار می‌کنند و تفاوت مدل‌ها باید قبل از جایگزینی بررسی شود.

رله مشعل Satronic، Honeywell و Resideo

در بازار ایران نام‌های ساترونیک Satronic، هانیول Honeywell، هانیول/ساترونیک Honeywell/Satronic و رزیدو Resideo روی رله‌های مشعل دیده می‌شوند و همین موضوع گاهی باعث تصور وجود چند خانواده کاملاً جدا از محصولات می‌شود.

ساترونیک Satronic یک سازنده قدیمی سوئیسی تجهیزات کنترل مشعل بود که در دهه 1990 به مجموعه هانیول Honeywell پیوست. به همین دلیل روی بسیاری از رله‌های قدیمی عبارت Satronic – A Honeywell Company (ساترونیک - یک کمپانی از هانیول) دیده می‌شود.

در این جدول برخی مدل‌های شناخته‌شده از این خانواده را می‌توانید ببینید.

پس از جدا شدن رزیدو Resideo از هانیول Honeywell در سال 2018، بخشی از محصولات حوزه کنترل ساختمان و احتراق در مجموعه Resideo قرار گرفت. به همین دلیل امروز برخی کدهایی که در بازار با نام Satronic یا Honeywell شناخته می‌شوند، در کاتالوگ Resideo نیز دیده می‌شوند. برای نمونه، خانواده‌هایی مانند DKG 972، DKO 970 و MMI 810.1 همچنان با همان کدهای آشنای قدیمی در سبد Resideo قابل مشاهده هستند.

در خرید این محصولات، کد کامل مدل و شماره Mod از نام چاپ‌شده روی جعبه مهم‌تر است. ممکن است یک رله قدیمی با لوگوی Satronic و نمونه جدیدتر همان خانواده با نام Honeywell یا Resideo در بازار موجود باشد.

Resideo چه ارتباطی با Honeywell دارد؟

Resideo در سال 2018 از Honeywell جدا شد و به یک شرکت مستقل تبدیل شد. بخشی از محصولات مرتبط با کنترل ساختمان و تجهیزات خانگی سابق Honeywell به این شرکت منتقل شدند و استفاده از نام Honeywell Home نیز در برخی گروه‌های محصول تحت مجوز ادامه پیدا کرد. Resideo را نباید صرفاً «اسم جدید Honeywell» دانست؛ این دو امروز شرکت‌های مستقلی هستند، هرچند بخشی از محصولات Resideo دارای سابقه و ریشه محصولی Honeywell هستند.

برکمن Braukmann چیست؟

نام برکمن  Braukmann نیز روی برخی محصولات Resideo موجود در بازار ایران دیده می‌شود، اما Braukmann را نباید به عنوان یک برند اصلی رله مشعل در کنار Satronic معرفی کرد. Resideo نام Braukmann را برای بخش مهمی از محصولات کنترل آب، شیرهای فشارشکن، فیلترها، شیرآلات خط لوله و برخی تجهیزات هیدرونیک استفاده می‌کند. بنابراین اگر محصولی با عبارت Resideo Braukmann مشاهده شود، معمولاً با خانواده محصولات آب و هیدرونیک روبه‌رو هستیم، نه رله کنترل مشعل.

به صورت خلاصه:

رله مشعل Brahma

Brahma از تولیدکنندگان ایتالیایی تجهیزات کنترل احتراق است و رله‌ها و کنترلرهای این شرکت در برخی مشعل‌های اروپایی و تجهیزات موجود در بازار ایران استفاده می‌شوند. این شرکت کنترلرهای مختلفی برای مشعل‌های گازی و سوخت مایع تولید کرده است و مدل‌هایی مانند RE3، CM و SM در خانواده محصولات آن دیده می‌شوند.

هنگام انتخاب رله Brahma نیز باید کد کامل مدل، نوع سنسور و توالی زمانی با رله قبلی تطبیق داده شود.

سایر برندهای رله مشعل

در مشعل‌ها و تجهیزات صنعتی ممکن است کنترلرهای شرکت‌های دیگری مانند Kromschröder، Dungs و سایر سازندگان تخصصی تجهیزات احتراق نیز مشاهده شوند.

آیا می‌توان رله مشعل یک برند را با برند دیگر جایگزین کرد؟

در بعضی موارد می‌توان رله یک برند را با مدل معادل از برند دیگر جایگزین کرد، اما این جایگزینی نباید تنها بر اساس ظاهر، ابعاد یا تعداد پایه‌ها انجام شود. برای انتخاب رله معادل باید موارد زیر تطبیق داده شوند:

• نوع سوخت
• نوع سنسور شعله
• برنامه زمانی
• زمان پیش‌تهویه
• زمان ایمنی
• تعداد و ترتیب شیرهای سوخت
• زمان فعال شدن جرقه
• کنترل فن
• کنترل دمپر و سرووموتور
• ولتاژ تغذیه
• نقشه پایه و سیم‌کشی

به‌خصوص در رله‌های صنعتی مانند Siemens LFL یا خانواده‌های Satronic، حتی دو مدل از یک سری نیز ممکن است دارای برنامه‌های زمانی متفاوت باشند.

پایه رله مشعل

بسیاری از رله‌های مشعل به صورت جداشونده روی یک پایه یا Socket نصب می‌شوند. سیم‌های مربوط به موتور، شیرهای سوخت، ترانس جرقه، سنسور شعله، پرشرسوئیچ و سایر تجهیزات به پایه متصل می‌شوند و رله روی آن قرار می‌گیرد. هر خانواده رله ممکن است پایه مخصوص خود را داشته باشد؛ بنابراین پایه باید بر اساس کد دقیق رله انتخاب شود. برای مثال پایه سری LFL زیمنس با پایه رله‌های LOA یا بسیاری از رله‌های شکوه و Satronic یکسان نیست.

هنگام خرید نیز باید توجه کرد که در بسیاری از مدل‌ها پایه رله یک قطعه مستقل است و لزوماً همراه خود رله عرضه نمی‌شود.

علائم خرابی رله مشعل

برخی از علائمی که ممکن است با خرابی رله یا یکی از ورودی‌ها و خروجی‌های آن مرتبط باشند عبارت‌اند از:

• مشعل فرمان روشن شدن دارد اما استارت نمی‌شود.
• فن روشن می‌شود ولی مراحل بعدی آغاز نمی‌شوند.
• ترانس جرقه فعال نمی‌شود.
• جرقه وجود دارد اما شیر سوخت فرمان نمی‌گیرد.
• شعله تشکیل می‌شود اما رله وارد Lockout می‌شود.
• مشعل در مرحله پیش‌تهویه متوقف می‌شود.
• یکی از خروجی‌های شیر یا موتور فعال نمی‌شود.
• رله به صورت مکرر وارد وضعیت خطا می‌شود.

این علائم به تنهایی خرابی رله را اثبات نمی‌کنند. سنسور شعله، پرشرسوئیچ هوا، شیر برقی، ترانس جرقه، الکترودها، فتوسل، موتور مشعل، سیم‌کشی و تجهیزات ایمنی نیز می‌توانند باعث توقف برنامه رله شوند. بنابراین قبل از تعویض رله بهتر است علت خطا توسط فرد متخصص مشخص شود.

نکات مهم نصب و تعویض رله مشعل

رله مشعل یک قطعه ایمنی است و نصب و تعویض آن باید با دقت انجام شود.

• پیش از خارج کردن رله از پایه، برق مشعل قطع شود.
• مدل و شماره کامل رله قبلی ثبت شود.
• نقشه سیم‌کشی مدل جدید با رله قبلی مقایسه شود.
• نوع سنسور شعله بررسی شود.
• سلامت پایه و ترمینال‌ها کنترل شود.
• اتصالات سوخته، شل یا اکسیدشده اصلاح شوند.
• عملکرد پرشرسوئیچ و سایر تجهیزات ایمنی بررسی شود.
• پس از نصب، توالی کامل استارت و قطع ایمنی آزمایش شود.
• مدارهای ایمنی رله نباید به صورت دستی حذف یا بای‌پس شوند.

قیمت و خرید رله مشعل

قیمت رله مشعل با توجه به برند، مدل، نوع سوخت، سنسور شعله، تعداد مراحل و امکانات کنترلی متفاوت است.

رله‌های ساده مشعل‌های کوچک ساختار و قیمت متفاوتی نسبت به کنترلرهای صنعتی چندمرحله‌ای و مدولار دارند. مدل‌های وارداتی نیز بسته به برند، موجودی بازار و نسخه دقیق رله می‌توانند اختلاف قیمت قابل توجهی داشته باشند.

در بالای همین صفحه می‌توانید رله‌های موجود را مشاهده کرده و مشخصات، قیمت و موجودی هر مدل را به صورت جداگانه بررسی کنید.

برای انتخاب دقیق‌تر رله، بهتر است اطلاعات زیر در دسترس باشد:

• برند و مدل کامل رله قبلی
• شماره Mod در مدل‌هایی که دارای نسخه‌های مختلف هستند
• برند و مدل مشعل
• نوع سوخت
• نوع سنسور شعله
• تصویر پلاک رله
• در صورت نیاز تصویر پایه و سیم‌کشی

سوالات متداول درباره رله مشعل

رله مشعل چه کاری انجام می‌دهد؟

رله مشعل توالی راه‌اندازی، جرقه‌زنی و ورود سوخت را کنترل کرده و با بررسی سنسور شعله بر ایمنی احتراق نظارت می‌کند. در صورت عدم تشکیل یا از بین رفتن شعله، رله جریان سوخت را قطع می‌کند.

تفاوت رله مشعل گازی و گازوئیلی چیست؟

رله‌های گازی و گازوئیلی از نظر نوع سیستم تشخیص شعله، توالی عملکرد و زمان‌بندی می‌توانند متفاوت باشند. در بسیاری از مشعل‌های گازی از یونیزاسیون یا UV و در مشعل‌های گازوئیلی از فتوسل استفاده می‌شود.

آیا می‌توان هر رله گازی را جایگزین رله گازی دیگری کرد؟

خیر. علاوه بر نوع سوخت، سنسور شعله، زمان‌های برنامه، تعداد شیرها، پایه، نقشه سیم‌کشی و تعداد مراحل مشعل نیز باید بررسی شوند.

آیا مدل‌های مختلف Siemens LFL1 با یکدیگر قابل جایگزینی هستند؟

الزاماً خیر. مدل‌های مختلف LFL1 زمان پیش‌تهویه، زمان ایمنی و سایر زمان‌های کنترلی متفاوتی دارند؛ بنابراین کد کامل رله باید بررسی شود.

تفاوت Satronic، Honeywell و Resideo چیست؟

Satronic سازنده قدیمی بسیاری از رله‌های شناخته‌شده مشعل بود که بعدها به Honeywell پیوست. پس از جدا شدن Resideo از Honeywell، تعدادی از همین خانواده محصولات در سبد Resideo ادامه پیدا کردند. به همین دلیل ممکن است یک خانواده رله با نام‌های مختلف Satronic، Honeywell یا Resideo در بازار دیده شود.

آیا رله شکوه می‌تواند جایگزین رله خارجی شود؟

در برخی کاربردها امکان انتخاب مدل معادل وجود دارد، اما باید سنسور شعله، برنامه زمانی، خروجی‌ها، پایه و نقشه سیم‌کشی کاملاً بررسی شوند. مشابه بودن شکل رله برای جایگزینی کافی نیست.

پایه رله همراه خود رله است؟

همیشه نه. در بسیاری از رله‌ها پایه به صورت قطعه جداگانه عرضه می‌شود و هنگام سفارش باید مشخص شود که محصول شامل پایه است یا فقط خود رله.

چرا رله مشعل مرتباً قفل می‌کند؟

قفل شدن مکرر می‌تواند ناشی از تشکیل نشدن صحیح شعله، ضعف جرقه، خرابی یا کثیفی سنسور شعله، ایراد پرشرسوئیچ هوا، مشکل شیر سوخت، سیم‌کشی یا خود رله باشد. علت اصلی این مورد باید پیش از تعویض رله مشخص شود.